Σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες παραμένει το κλίμα μεταξύ Πεκίνου και Τόκιο, με την κινεζική διπλωματία να απαιτεί την Παρασκευή από την ιαπωνική κυβέρνηση να «διορθώσει τις εσφαλμένες δηλώσεις και πράξεις» της αναφορικά με το καθεστώς της Ταϊβάν.
Η αυστηρή αυτή παρέμβαση έρχεται μόλις ένα εικοσιτετράωρο μετά την ολοκλήρωση της συνόδου κορυφής του φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στην Κίνα, όπου έδωσε το παρών η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι.
Διπλωματικό «άδειασμα» και συμβολισμοί στη Σενζέν
Η πρώτη επίσκεψη της κ. Τακαΐτσι σε κινεζικό έδαφος μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας και την όξυνση των διμερών σχέσεων σημαδεύτηκε από έντονη ψυχρότητα.
Ενδεικτικό της στάσης του Πεκίνου ήταν το πρωτόκολλο υποδοχής στο αεροδρόμιο, όπου την Ιάπωνα ηγέτιδα ανέμεναν μόνον ένας συνταξιούχος Κινέζος διπλωμάτης και ο πρεσβευτής της Ιαπωνίας.
Η εικόνα αυτή ήρθε σε πλήρη αντίθεση με τη θερμή μεταχείριση άλλων ηγετών, όπως του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο υποδέχθηκε αυτοπροσώπως ο Κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ.
Οι διπλωματικοί συμβολισμοί συνεχίστηκαν και κατά την αναμνηστική φωτογράφιση της συνόδου, με την κ. Τακαΐτσι να τοποθετείται στην άκρη της πίσω σειράς, σε μεγάλη απόσταση από τον Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος πλαισιωνόταν από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν — με τους οποίους πραγματοποίησε και τριμερή συνάντηση.
Δεν υπήρξε καμία επίσημη διμερής επαφή μεταξύ Σι και Τακαΐτσι, παρά το γεγονός ότι εκείνη φέρεται να επιχείρησε να του απευθύνει τον λόγο χωρίς διερμηνέα κατά τη διάρκεια της τελετής υποδοχής το πρωί της Πέμπτης.
Αργότερα την ίδια ημέρα, η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας προσπάθησε να ρίξει τους τόνους, δηλώνοντας πως η στάση της χώρας της για την Ταϊβάν παραμένει αμετάβλητη και εναρμονισμένη με το Κοινό Ανακοινωθέν του 1972, βάσει του οποίου αποκαταστάθηκαν οι διπλωματικές σχέσεις των δύο κρατών. Παράλληλα, χαρακτήρισε την Κίνα «σημαντική γειτονική χώρα» και τάχθηκε υπέρ της σταθερότητας.
Η αφορμή της ρήξης και τα κινεζικά αντίποινα
Η κρίση στις σινοϊαπωνικές σχέσεις κλιμακώθηκε τον τελευταίο χρόνο, με αφορμή περσινές τοποθετήσεις της κ. Τακαΐτσι για το ενδεχόμενο κινεζικής εισβολής στην Ταϊβάν.
Η ίδια είχε προειδοποιήσει ότι μια τέτοια κίνηση θα απειλούσε ευθέως την ιαπωνική ασφάλεια και δεσμεύτηκε για αντίδραση του Τόκιο, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής εμπλοκής.
Παρότι αναλυτές επισημαίνουν ότι η θέση αυτή δεν απέχει επί της ουσίας από το αμυντικό δόγμα της Ιαπωνίας, κανένας προκάτοχός της δεν είχε εκφραστεί με τόσο ρητό τρόπο.
Η άρνηση της Ιάπωνα πρωθυπουργού να ανακαλέσει προκάλεσε την οργή του Πεκίνου, το οποίο θεωρεί την Ταϊβάν αναπόσπαστο μέρος της επικράτειάς του. Η Κίνα απάντησε με μπαράζ εμπορικών και οικονομικών αντιποίνων, επιβάλλοντας ελέγχους στις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης και περιορισμούς στη διάθεση σπάνιων γαιών — κρίσιμων πρώτων υλών για την ιαπωνική τεχνολογία και αυτοκινητοβιομηχανία.
Συγχρόνως, πάγωσε τις εισαγωγές ιαπωνικών θαλασσινών, αποθαρρύνει τους Κινέζους πολίτες από ταξίδια στην Ιαπωνία και κατηγορεί την κ. Τακαΐτσι για «νεομιλιταρισμό» λόγω της ενίσχυσης των ιαπωνικών αμυντικών δαπανών.
Αμετακίνητο το Πεκίνο – Δυσοίωνες οι εκτιμήσεις αναλυτών
Την Παρασκευή, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκου Τζιακούν, κατέστησε σαφές ότι τα λόγια δεν αρκούν. Υπογράμμισε πως η τήρηση των τεσσάρων θεμελιωδών πολιτικών κειμένων μεταξύ των δύο χωρών συνιστά πολιτική και νομική υποχρέωση που πρέπει να αποδεικνύεται στην πράξη, ζητώντας από το Τόκιο να ανασκευάσει άμεσα για την Ταϊβάν, να επιδείξει ορθή στάση στα ιστορικά ζητήματα και να υιοθετήσει μια «αντικειμενική και ορθολογική αντίληψη» απέναντι στην Κίνα.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, η παγωμένη υποδοχή στη Σενζέν αποδεικνύει ότι το Πεκίνο δεν βιάζεται να εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Τόκιο, γεγονός που απειλεί να παρατείνει επ' αόριστον τους περιορισμούς στις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών που πλήττουν εδώ και έναν χρόνο την ιαπωνική βιομηχανία.
Μιλώντας στο CNBC, ο Τζέρεμι Τσαν του Eurasia Group εκτίμησε πως η Κίνα δεν προτίθεται να συγχωρήσει την κ. Τακαΐτσι και πως η ένταση θα διατηρηθεί για όσο διάστημα εκείνη παραμένει στην εξουσία.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Κέι Κόγκα από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Νανγιάνγκ της Σιγκαπούρης παρατηρεί πως οι δίαυλοι επικοινωνίας —επίσημοι και ανεπίσημοι— μεταξύ Τακαΐτσι και Σι στενεύουν επικίνδυνα, παρά την προσπάθεια της Ιάπωνα πρωθυπουργού να δείξει ότι εξακολουθεί να μπορεί να συνομιλεί με το Πεκίνο.