Η απειλή περαιτέρω επιδείνωσης της ενεργειακής κρίσης, με το ενδεχόμενο να προστεθεί στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και εκείνο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, ενεργοποίησε τη συμφωνία που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, Τουρκία και Πακιστάν πρόκειται να στείλουν στρατεύματα στη Σαουδική Αραβία απέναντι στην απειλή των Χούθι, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αποσαφηνιστεί το μέγεθος των δυνάμεων ούτε ο ακριβής επιχειρησιακός τους ρόλος.
Η εξέλιξη ενισχύει τη συζήτηση για το κατά πόσο το νέο στρατηγικό τρίγωνο Ριάντ-Άγκυρας-Ισλαμαμπάντ μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας ευρύτερης ανακατάταξης στη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία, σε μια περίοδο κατά την οποία η συνεχιζόμενη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν μεταβάλλει τις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας.
Αναλυτές συνδέουν τις εξελίξεις και με τη διεκδίκηση από το Ιράν του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ, θεωρώντας ότι η κρίση καταδεικνύει τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχεται η μέχρι σήμερα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Από τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας στο «Ισλαμικό ΝΑΤΟ»
Η Τουρκία και το Πακιστάν, που έχουν μείνει εκτός του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), προωθούν τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ως συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, με φόντο αυτό που παρουσιάζεται ως η σοβαρότερη απειλή για την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991.
Η πρόβλεψη αμοιβαίας συνδρομής έχει προκαλέσει συγκρίσεις με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με το οποίο ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναλυτές έχουν χαρακτηρίσει τη Συμφωνία της Μέκκας ακόμη και «Ισλαμικό ΝΑΤΟ», ενώ άλλοι μιλούν για διαμόρφωση μιας νέας σουνιτικής στρατηγικής συμμαχίας, υποστηρίζοντας ότι ο σιιτικός άξονας στην περιοχή έχει αποδυναμωθεί.
Οι τρεις χώρες, ωστόσο, έχουν επιχειρήσει να αποστασιοποιηθούν από τέτοιες ερμηνείες. Η Σαουδική Αραβία απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι το νέο σχήμα έχει θρησκευτικό χαρακτήρα, ενώ η Τουρκία ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία δεν επηρεάζει τις υποχρεώσεις της ως μέλους του ΝΑΤΟ. Το Πακιστάν, από την πλευρά του, υπογράμμισε ότι η συμφωνία δεν στρέφεται ούτε κατά της Ινδίας ούτε κατά του Ιράν.
Ιράν και Ισραήλ παρακολουθούν τις εξελίξεις
Οι πρώτες αντιδράσεις από την Τεχεράνη μετά την υπογραφή της συμφωνίας παρουσίασαν τη νέα αρχιτεκτονική ως ένδειξη αποστασιοποίησης των περιφερειακών δυνάμεων από την αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» και, υπό αυτή την έννοια, ως θετική εξέλιξη για το Ιράν.
Για το Ισραήλ, αντίθετα, οποιαδήποτε περιφερειακή πρωτοβουλία μπορεί να λειτουργήσει περιοριστικά απέναντι στις ιρανικές φιλοδοξίες αντιμετωπίζεται καταρχήν ευνοϊκά.
Η πραγματική κατεύθυνση του νέου σχήματος παραμένει, πάντως, ανοιχτή, καθώς Ριάντ, Άγκυρα και Ισλαμαμπάντ επιμένουν ότι η συμφωνία έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας.
Η άρνηση Τραμπ και ο φόβος για το Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Καθοριστικό στοιχείο των εξελίξεων αποτελεί η κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα και η απειλή των Χούθι για τις ενεργειακές και εμπορικές οδούς.
Σύμφωνα με το CNN, όταν ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε από τον Ντόναλντ Τραμπ να εξαπολύσει πλήγματα εναντίον των Χούθι, ο Αμερικανός πρόεδρος αρνήθηκε.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Σαουδική Αραβία παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές αμυντικού εξοπλισμού παγκοσμίως, επενδύοντας περισσότερα από 70 δισ. δολάρια ετησίως σε στρατιωτικές δυνατότητες, μεταξύ των οποίων μαχητικά F-15SA και Eurofighter, συστήματα αεράμυνας Patriot και THAAD και επιθετικά ελικόπτερα Apache.
Παρά τη στρατηγική θέση του Βασιλείου, με πρόσβαση τόσο στην Ερυθρά Θάλασσα όσο και στον Περσικό Κόλπο, το Ριάντ δεν εξασφάλισε από την Ουάσινγκτον τη στρατιωτική ενίσχυση που επιδίωκε απέναντι στους Χούθι, την ώρα που οι ΗΠΑ προσανατολίζονται σε μακροπρόθεσμη μείωση της στρατιωτικής παρουσίας τους στον Κόλπο.
Οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και εξαγωγικές οδούς της Σαουδικής Αραβίας έχουν παράλληλα εντείνει τους φόβους για περιορισμό της προσφοράς πετρελαίου και νέα άνοδο των διεθνών τιμών.
Ο στρατιωτικός δεσμός Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν
Το Πακιστάν αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους στενότερους στρατιωτικούς εταίρους της Σαουδικής Αραβίας και έχει επανειλημμένα αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις στο Βασίλειο.
Ριάντ και Ισλαμαμπάντ έχουν επίσης εμφανιστεί να συνεργάζονται στις προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία διαδραματίζει μεσολαβητικό ρόλο μεταξύ του Πακιστάν και των Αφγανών Ταλιμπάν, ενώ η συνεργασία Άγκυρας και Ριάντ εμφανίζεται να αποκτά μεγαλύτερο βάθος και σε άλλα μέτωπα της περιοχής, όπως το Ιράκ, η Συρία και ο Λίβανος.
Μια νέα περιφερειακή τάξη ασφαλείας;
Το βασικό ερώτημα αφορά πλέον το εύρος και τη διάρκεια της στρατιωτικής συνεργασίας των τριών χωρών.
Το μέγεθος και ο ακριβής ρόλος των τουρκικών και πακιστανικών δυνάμεων που πρόκειται να αναπτυχθούν στη Σαουδική Αραβία δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Το γεγονός αυτό καθιστά πρόωρη οποιαδήποτε οριστική εκτίμηση για τη μορφή που θα πάρει η Συμφωνία της Μέκκας.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη κρίση στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα, η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν και η προσπάθεια της Σαουδικής Αραβίας να ενισχύσει την ασφάλειά της χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την Ουάσινγκτον δημιουργούν ένα διαφορετικό περιφερειακό περιβάλλον.
Υπό αυτές τις συνθήκες, αναλυτές δεν αποκλείουν η Συμφωνία της Μέκκας να αποτελέσει ένα από τα θεμέλια μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία.