Σε νέα φάση κλιμάκωσης εισέρχονται οι σχέσεις Ισραήλ και Τουρκίας, με την αντιπαράθεση των δύο χωρών να επεκτείνεται από το διπλωματικό και νομικό πεδίο έως τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο, την Ιερουσαλήμ και την Ερυθρά Θάλασσα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα ισραηλινών μέσων ενημέρωσης, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έδωσε εντολή στο Τμήμα Διεθνούς Δικαίου του υπουργείου Δικαιοσύνης να προετοιμάσει νομικό φάκελο κατά του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με στόχο την προσφυγή στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ).
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η υπόθεση αναμένεται να επικεντρωθεί στη μεταχείριση της κουρδικής μειονότητας από την Τουρκία, καθώς και στη συνεχιζόμενη υποστήριξη της Άγκυρας προς τη Χαμάς και στην παρουσία στελεχών της οργάνωσης στο τουρκικό έδαφος.
Οι προοπτικές να έχει η συγκεκριμένη πρωτοβουλία άμεσες νομικές συνέπειες θεωρούνται περιορισμένες, καθώς ούτε το Ισραήλ ούτε η Τουρκία έχουν επικυρώσει το Καταστατικό της Ρώμης, βάσει του οποίου λειτουργεί το ΔΠΔ. Η ισραηλινή κίνηση παρουσιάζεται, παράλληλα, ως απάντηση στις τουρκικές προσπάθειες για την έκδοση ερυθράς αγγελίας της Ιντερπόλ με σκοπό τη σύλληψη του Νετανιάχου.
Πέρα από τη νομική διάσταση, ωστόσο, η πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια νέα προσέγγιση από την πλευρά της Ιερουσαλήμ, η οποία επιχειρεί να αξιοποιήσει το ζήτημα των Κούρδων ως μέσο άσκησης πίεσης προς την Άγκυρα. Ισραηλινοί υπουργοί είχαν αναφερθεί και στο παρελθόν στη μεταχείριση της κουρδικής μειονότητας, χωρίς να ακολουθήσουν αντίστοιχες πρακτικές κινήσεις.
Η εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση, στην οποία οι δύο χώρες προβάλλουν ολοένα και περισσότερο αντικρουόμενες επιδιώξεις για τη διαμόρφωση της περιφερειακής τάξης στη Μέση Ανατολή.
Η Συρία στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Το συριακό μέτωπο αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία τριβής μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Η Άγκυρα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην επικράτηση του νέου σουνιτικού ισλαμιστικού καθεστώτος στη Δαμασκό και επιδιώκει να ενισχύσει τις ένοπλες δυνάμεις του.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τις μακροπρόθεσμες προθέσεις της νέας συριακής ηγεσίας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο η τουρκική συνδρομή στην ανασυγκρότηση της συριακής αεράμυνας να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας στον συριακό εναέριο χώρο, ιδίως στο πλαίσιο επιχειρήσεων κατά του Ιράν.
Η ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη στρατιωτική βάση Αμπού Ντουχούρ της Συρίας, στις 18 Αυγούστου, παρουσιάζεται ως ένδειξη της πρόθεσης του Ισραήλ να διατηρήσει τις κόκκινες γραμμές του στην περιοχή.
Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών και πρώην επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Χακάν Φιντάν, χαρακτήρισε πρόσφατα το Ισραήλ ως τη «μεγαλύτερη δυνητική απειλή για τη σταθερότητα της Συρίας», ενώ ανακοίνωσε ότι ο Ερντογάν αναμένεται να επισκεφθεί τη Δαμασκό στο προσεχές διάστημα.
Η κατάσταση περιπλέκεται από το γεγονός ότι η συριακή κυριαρχία παραμένει περιορισμένη σε ορισμένες περιοχές, όπου τόσο το Ισραήλ όσο και η Τουρκία διατηρούν στρατιωτική παρουσία και επιδιώκουν διαφορετικούς στόχους για το μέλλον της χώρας.
Ανατολική Μεσόγειος: Οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Άγκυρας και τα ενεργειακά σχέδια
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί ένα ακόμη πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων. Η ανυπόστατη τουρκολιβυκή συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών του 2019 προβλέπει μια θαλάσσια περιοχή μεταξύ της νοτιοδυτικής Τουρκίας και της βορειοανατολικής Λιβύης, αγνοώντας, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες και υφαλοκρηπίδα, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και η Ρόδος.
Οι συγκεκριμένες διεκδικήσεις επηρεάζουν επίσης τα σχέδια Ελλάδας και Ισραήλ για την αξιοποίηση ενεργειακών πόρων στην περιοχή, καθώς και την προοπτική ηλεκτρικής διασύνδεσης των δικτύων Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας.
Ενδεικτική της έντασης είναι η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας στις 24 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις στρατιωτικές εξελίξεις στην Κύπρο. Στην ίδια ανακοίνωση υπογραμμίστηκε ότι οι εργασίες πόντισης καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα που η Τουρκία θεωρεί δική της θα πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων με την Άγκυρα και ότι δεν επιτρέπονται μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες.
Οι αναφορές αυτές αναδεικνύουν τη σύνδεση που επιχειρεί να κάνει η Τουρκία μεταξύ των θαλάσσιων διεκδικήσεών της και των ενεργειακών και αμυντικών σχεδιασμών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Χαμάς, Ιερουσαλήμ και Δυτική Όχθη
Σημαντική πηγή έντασης αποτελεί και η παρουσία της Χαμάς στην Τουρκία. Το Ισραήλ εκφράζει ανησυχίες για τη λειτουργία γραφείου της οργάνωσης στην Κωνσταντινούπολη, υποστηρίζοντας ότι πρόσωπα που συνδέονται με αυτό έχουν εμπλακεί σε επιχειρησιακές δραστηριότητες, μεταξύ των οποίων και επιθέσεις στη Δυτική Όχθη.
Στο ισραηλινό μικροσκόπιο βρίσκεται επίσης η δράση της Τουρκικής Υπηρεσίας Συνεργασίας και Συντονισμού (TİKA) στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ. Σύμφωνα με τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών, η υπηρεσία χρηματοδοτεί και υποστηρίζει θρησκευτικούς και κοινωνικούς φορείς που συνδέονται στενά με τη Χαμάς και δίκτυα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί αποτελούν μέρος της ισραηλινής αξιολόγησης για την τουρκική παρουσία στην περιοχή.
Η Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζει, επίσης, τις προσπάθειες της Άγκυρας να διαδραματίσει ρόλο στη Γάζα και στον Λίβανο ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ενίσχυσης της τουρκικής επιρροής σε περιοχές άμεσου ενδιαφέροντος για την ισραηλινή ασφάλεια.
Ανταγωνισμός στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής
Η αντιπαράθεση επεκτείνεται και στον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας και στο Κέρας της Αφρικής, όπου Ισραήλ και Τουρκία αναπτύσσουν σχέσεις με διαφορετικούς τοπικούς παράγοντες.
Το Ισραήλ αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος τον Δεκέμβριο του 2025, αποτελώντας, σύμφωνα με το δημοσίευμα, το πρώτο κράτος-μέλος του ΟΗΕ που προχώρησε σε αυτή την κίνηση. Παράλληλα, η ισραηλινή πλευρά σχεδιάζει τη δημιουργία στρατιωτικής βάσης στην περιοχή, με στόχο την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση της δραστηριότητας των Χούθι στην απέναντι πλευρά των Στενών Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Η Τουρκία, αντίθετα, απορρίπτει την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης και διατηρεί μεγάλη στρατιωτική εκπαιδευτική βάση στο Μογκαντίσου, την πρωτεύουσα της Σομαλίας. Επιπλέον, έχει συνάψει συμφωνίες για έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοικτά των σομαλικών ακτών, προσθέτοντας ακόμη μία πιθανή εστία αντιπαράθεσης.
Μια ευρύτερη γεωπολιτική σύγκρουση
Η αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας εκτυλίσσεται σε ένα περιφερειακό περιβάλλον που έχει μεταβληθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η αποδυνάμωση, χωρίς την πλήρη εξάλειψη, του περιφερειακού δικτύου συμμαχιών υπό την ηγεσία του Ιράν και η αμφισβήτηση της δυνατότητας των ΗΠΑ να διατηρήσουν ένα σταθερό πλαίσιο επιρροής στη Μέση Ανατολή έχουν ενισχύσει τις προσπάθειες των περιφερειακών δυνάμεων να διευρύνουν τον ρόλο τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της αξιοποιώντας πολιτικές και ιδεολογικές αναφορές στον σουνιτικό πολιτικό ισλαμισμό, σε συνδυασμό με μια εθνικιστική αντίληψη που αντλεί στοιχεία από την οθωμανική κληρονομιά. Η στάση της απέναντι στο Ισραήλ αποτελεί σημαντικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης, σύμφωνα με την ανάλυση.
Οι εξελίξεις στη Συρία, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η παρουσία της Χαμάς και ο ανταγωνισμός στην Ερυθρά Θάλασσα δείχνουν ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα διπλωματικά επεισόδια. Αντίθετα, αφορά ένα ευρύ πλέγμα στρατηγικών συμφερόντων, με τις δύο χώρες να επιδιώκουν διαφορετικές ισορροπίες ισχύος στην περιοχή.