Περισσότερους από τρεις μήνες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών αεροπορικών επιδρομών κατά του Ιράν, η συζήτηση για τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εκστρατείας παραμένει ανοιχτή, καθώς η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη προετοιμάζονται για την υπογραφή συμφωνίας-πλαισίου και τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για μια μόνιμη διευθέτηση.
Από την έναρξη των επιχειρήσεων στα τέλη Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ είχε θέσει ως βασικούς στόχους την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, τον περιορισμό του πυραυλικού και πυρηνικού του προγράμματος, καθώς και τη μείωση της επιρροής των οργανώσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη στην ευρύτερη περιοχή.
Σημαντικά πλήγματα σε πυραύλους και drones
Πριν από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν διέθετε ένα από τα μεγαλύτερα πυραυλικά οπλοστάσια στη Μέση Ανατολή, με χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους και εκτεταμένες δυνατότητες παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς.
Σύμφωνα με αμερικανικές εκτιμήσεις, σημαντικό μέρος του πυραυλικού αποθέματος καταστράφηκε ή τέθηκε εκτός επιχειρησιακής χρήσης κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων. Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν επίσης ότι η ικανότητα παραγωγής πυραύλων και drones έχει υποχωρήσει αισθητά, ενώ χιλιάδες μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πύραυλοι αναχαιτίστηκαν ή καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Παρά τις απώλειες αυτές, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διατηρεί δυνατότητες πλήγματος σε περιφερειακούς στόχους, γεγονός που αποτυπώνει ότι η στρατιωτική της ισχύς έχει περιοριστεί αλλά όχι εξουδετερωθεί.
Αποδυνάμωση των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις προκάλεσαν σοβαρές απώλειες στις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από αμερικανικές στρατιωτικές πηγές, επλήγησαν ναυτικές μονάδες, συστήματα αεράμυνας και κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές, ενώ η επιχειρησιακή δραστηριότητα της ιρανικής πολεμικής αεροπορίας μειώθηκε σημαντικά.
Ωστόσο, το Ιράν εξακολούθησε να ασκεί πίεση στη διεθνή ναυσιπλοΐα μέσω της παρουσίας του στα Στενά του Ορμούζ, διατηρώντας έναν σημαντικό μοχλό επιρροής στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το βασικό αγκάθι
Παρά τις εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις, ο κεντρικός στόχος της Ουάσινγκτον —η οριστική αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν— δεν θεωρείται ότι έχει επιτευχθεί.
Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εξακολουθούν να εκτιμούν ότι η Τεχεράνη διατηρεί την τεχνογνωσία και σημαντικό μέρος των υποδομών που θα μπορούσαν να της επιτρέψουν να αναπτύξει πυρηνικό όπλο σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, εφόσον ληφθεί πολιτική απόφαση.
Το μέλλον των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που αναμένεται να κυριαρχήσουν στις επικείμενες διαπραγματεύσεις. Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει την απομάκρυνση ή τον αυστηρό έλεγχο των αποθεμάτων, ενώ η Τεχεράνη απορρίπτει μέχρι στιγμής ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Πλήγμα στους περιφερειακούς συμμάχους της Τεχεράνης
Στόχος της αμερικανικής στρατηγικής ήταν επίσης ο περιορισμός της επιρροής οργανώσεων που διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν σε διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής.
Αμερικανικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι οι δυνατότητες ανεφοδιασμού και εξοπλισμού αυτών των οργανώσεων έχουν περιοριστεί, αν και δεν έχει υπάρξει κάποια επίσημη αλλαγή πολιτικής από την Τεχεράνη ως προς τη στήριξή τους.
Η Χεζμπολάχ βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων στον Λίβανο, ενώ η Χαμάς και οι Χούθι διαδραμάτισαν πιο περιορισμένο ρόλο στις πολεμικές εξελίξεις. Παράλληλα, αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση των περιφερειακών συμμάχων του Ιράν είχε ξεκινήσει πριν από την έναρξη του πολέμου, εξαιτίας μιας σειράς γεωπολιτικών εξελίξεων στην περιοχή.
Η αλλαγή καθεστώτος δεν επήλθε
Ένας ακόμη στόχος που είχε συζητηθεί δημόσια κατά τους πρώτους μήνες της σύγκρουσης ήταν η πιθανότητα πολιτικής ανατροπής στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, παρά τη στρατιωτική και οικονομική πίεση, το πολιτικό σύστημα του Ιράν διατηρήθηκε. Η διαδοχή στην ανώτατη ηγεσία πραγματοποιήθηκε εντός του υφιστάμενου πλαισίου εξουσίας, χωρίς να υπάρξουν ενδείξεις κατάρρευσης του κρατικού μηχανισμού ή ευρύτερης πολιτικής ανατροπής.
Τους τελευταίους μήνες, η αμερικανική ρητορική έχει μετατοπιστεί από το ζήτημα της αλλαγής καθεστώτος προς την εφαρμογή της εκεχειρίας και την επίτευξη μιας μόνιμης συμφωνίας.
Τα ανοιχτά μέτωπα
Παρά τις σημαντικές απώλειες που υπέστη το Ιράν σε στρατιωτικό επίπεδο, αρκετοί από τους αρχικούς στρατηγικούς στόχους της Ουάσινγκτον παραμένουν ανολοκλήρωτοι.
Το πυρηνικό πρόγραμμα, το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, η παρουσία της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης και η μελλοντική ισορροπία ασφαλείας στη Μέση Ανατολή αναμένεται να αποτελέσουν τα βασικά ζητήματα των επόμενων διαπραγματεύσεων.
Η συμφωνία που βρίσκεται υπό διαμόρφωση μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος της άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης, όμως τα κρίσιμα ζητήματα που οδήγησαν στη σύγκρουση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανοιχτά.