Όπως ο συγγραφέας Άνταμ Νίκολσον περιέγραψε στο βιβλίο του The Seabirds Cry τον Bass Rock —τη μεγαλύτερη αποικία θαλασσοπουλιών στον κόσμο— πίσω από την εικόνα της αρμονικής συνύπαρξης κρύβεται μια αμείλικτη μάχη για χώρο και επιβίωση. Έτσι και η Γροιλανδία, που για χρόνια παρουσιαζόταν ως πεδίο συνεργασίας και «ήπιας» διπλωματίας στην Αρκτική, μετατρέπεται σήμερα σε στρατηγικό σημείο έντονου ανταγωνισμού, καθώς το λιώσιμο των πάγων, τα κρίσιμα ορυκτά, οι δορυφορικές υποδομές και η στρατιωτική γεωγραφία προσελκύουν ολοένα και περισσότερους δρώντες.
Αυτή η μετατόπιση εξηγεί και την πιο αποφασιστική στάση της Ευρώπης. Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία και Πολωνία —με τη στήριξη αργότερα της Ολλανδίας— εξέδωσαν κοινή δήλωση τονίζοντας ότι η ασφάλεια της Γροιλανδίας πρέπει να αντιμετωπίζεται συλλογικά, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και στη βούληση των κατοίκων της. Το μήνυμα ήταν σαφές: σύνορα και κυριαρχία δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση και το μέλλον της Γροιλανδίας αφορά αποκλειστικά τη Δανία και τη Γροιλανδία, όχι τρίτες δυνάμεις.
Για χρόνια, η Αρκτική θεωρούνταν «εξαίρεση», προστατευμένη από κανόνες συνεργασίας και επιστημονική διπλωματία. Πλέον, ΗΠΑ, Ευρώπη, Ρωσία, Κίνα, ΝΑΤΟ, Δανία και η ίδια η Γροιλανδία συνυπάρχουν σε ελάχιστη απόσταση, με αντικρουόμενα συμφέροντα και ανισορροπία ισχύος. Η εγγύτητα δεν σημαίνει σύμπλευση, αλλά ανταγωνισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι αντικρουόμενες δηλώσεις από την Ουάσιγκτον: από υπαινιγμούς ότι «όλα τα ενδεχόμενα» παραμένουν ανοιχτά, μέχρι διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει σχέδιο στρατιωτικής επέμβασης και παράλληλα προτάσεις για οικονομική στήριξη μιας «ανεξάρτητης Γροιλανδίας» με στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ. Για την Ευρώπη, ο κίνδυνος είναι να εκληφθεί η εγγύτητα ως εταιρική σχέση, ενώ στην πράξη πρόκειται για συνεχή δοκιμή ορίων.
Η ευρωπαϊκή απάντηση δεν στοχεύει στην «ευρωπαϊκοποίηση» της Γροιλανδίας, αλλά στη χάραξη κοινών κόκκινων γραμμών: σεβασμός κυριαρχίας, συλλογική ασφάλεια και πρωταγωνιστικός ρόλος της Δανίας και των Γροιλανδών στις αποφάσεις. Αντίστοιχο μήνυμα έστειλαν και οι σκανδιναβικές χώρες, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει «χώρος για παρερμηνείες» ως προς το ποιος αποφασίζει για τις υποθέσεις της Γροιλανδίας.
Παράλληλα, η ίδια η Γροιλανδία επιχειρεί να ενισχύσει τη φωνή της. Οι εκκλήσεις της ηγεσίας της για «διάλογο με σεβασμό» και οι δηλώσεις ότι δεν αποτελεί ούτε κινεζικό προγεφύρωμα ούτε στρατιωτικό πεδίο τρίτων, δείχνουν προσπάθεια να αποφευχθεί η μετατροπή της σε απλό γεωπολιτικό αντικείμενο. Η ενίσχυση της αυτονομίας της —ακόμη και μέσω μελλοντικών σεναρίων ανεξαρτησίας με αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας— προβάλλεται ως στοιχείο σταθερότητας, όχι αποσταθεροποίησης.
Το οικονομικό σκέλος αποδεικνύεται εξίσου κρίσιμο. Η επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών της Γροιλανδίας αυξάνει την ευαλωτότητα σε εξωτερικές πιέσεις, καθώς η «βοήθεια» συχνά συνοδεύεται από όρους. Γι’ αυτό και στην Ευρώπη κερδίζει έδαφος η άποψη ότι η αποτροπή στην Αρκτική δεν θα είναι μόνο στρατιωτική, αλλά και οικονομική και ρυθμιστική, με εργαλεία που αγγίζουν την τεχνολογία, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις επενδύσεις.
Οι ευρωπαϊκές δηλώσεις, αλλά και τοποθετήσεις ηγετών από τον Καναδά έως τα Βαλκάνια, συγκλίνουν σε μία αρχή: καμία απειλή κατά της κυριαρχίας συμμάχου δεν μπορεί να γίνει ανεκτή χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ίδια η συνοχή του ΝΑΤΟ. Το μήνυμα είναι ότι σε ένα περιβάλλον υψηλής πυκνότητας και ανταγωνισμού, η σαφήνεια λειτουργεί αποτρεπτικά.
Η Γροιλανδία, τελικά, αναδεικνύει τη μετάβαση της Ευρώπης από τη γλώσσα των αξιών στη γλώσσα της στρατηγικής. Η Αρκτική δεν είναι πια χώρος αυτονόητης συνεργασίας, αλλά πεδίο όπου απαιτούνται ισορροπία ισχύος, σεβασμός στην τοπική βούληση και ξεκάθαρα όρια. Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι να στηρίξει ουσιαστικά τη Γροιλανδία —οικονομικά, πολιτικά και θεσμικά— και ταυτόχρονα να ενισχύσει τον συλλογικό συντονισμό και την έμμεση αποτροπή, ώστε ο ανταγωνισμός να μη μετατραπεί σε κρίση.
Σε έναν «βράχο» όπου όλοι είναι αναγκασμένοι να συνυπάρχουν, η σταθερότητα δεν προκύπτει από καλές προθέσεις, αλλά από δομές, κανόνες και ισορροπία. Αν η Ευρώπη το αποδεχθεί αυτό, η Γροιλανδία μπορεί να εξελιχθεί όχι σε εστία έντασης, αλλά σε δοκιμαστικό πεδίο για μια πιο ρεαλιστική και ανθεκτική αρκτική στρατηγική.