Ρώσοι αντιφρονούντες στους οποίους απορρίφθηκε το αίτημα ασύλου επιστρέφονται όλο και συχνότερα από δυτικές χώρες στη Ρωσία, όπου κινδυνεύουν με κράτηση, φυλάκιση ή αποστολή στο μέτωπο, αποκαλύπτει έρευνα του BBC. Όταν πέρυσι τον Δεκέμβριο προσγειώθηκε στη Μόσχα πτήση με Ρώσους απελαθέντες από τις ΗΠΑ, τους περίμεναν οι αρχές ασφαλείας.
Η Κάτια (το όνομά της έχει αλλάξει, καθώς παραμένει στη Ρωσία) είχε ζητήσει άσυλο στις ΗΠΑ δύο χρόνια νωρίτερα, προσκομίζοντας στοιχεία ότι συμμετείχε σε διαδηλώσεις και ήταν μέλος αντιπολιτευτικού κινήματος.
Όπως περιγράφει, αξιωματικοί της FSB παρέδωσαν σε όλους τους άνδρες της πτήσης στρατιωτικά έγγραφα, με τα οποία τους ζητούσαν να εγγραφούν στο στρατολογικό γραφείο, από όπου συχνά στέλνονται στο μέτωπο.
Άλλος επιβάτης και ένας ακτιβιστής επιβεβαίωσαν την περιγραφή. Η ίδια ανακρίθηκε επί ώρες και αφέθηκε ελεύθερη, όμως η αστυνομία εξακολουθεί να την καλεί και να επισκέπτεται το σπίτι της. «Νιώθω σαν να είμαι σε κλουβί», λέει.
Οι απελάσεις από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν από 222 το 2023 σε πάνω από 1.200 το 2025. Ακτιβιστές αναφέρουν ότι μεταξύ των απελαθέντων ήταν αντιφρονούντες και λιποτάκτες, ορισμένοι από τους οποίους φυλακίστηκαν ή στάλθηκαν στον πόλεμο.
Ο αντιπολεμικός ακτιβιστής Λεονίντ Μελέχιν, που είχε αναρτήσει φωτογραφίες του Πούτιν με υβριστικό μήνυμα, καταδικάστηκε μετά την απέλασή του σε έξι χρόνια φυλάκισης για «δικαιολόγηση της τρομοκρατίας». Ο Αντρέι Πιβοβάροφ της Επιτροπής κατά του Πολέμου κάνει λόγο για περιπτώσεις ανθρώπων που καταδικάστηκαν σε οκτώ χρόνια μόλις πέρασαν τα σύνορα, και η οργάνωση συμβουλεύει πλέον τους αντιφρονούντες ότι η ΕΕ δεν είναι ασφαλής επιλογή.
Και η Ευρώπη σκληραίνει τη στάση της. Η Γερμανία απέλασε επτά Ρώσους το 2023 και πάνω από 110 το 2025, ενώ το ποσοστό των αιτήσεων ασύλου που εγκρίθηκαν έπεσε από 29% το 2023 σε 6,8% στους πρώτους έντεκα μήνες του 2025. Το Βερολίνο ανέστειλε επίσης το πρόγραμμα ανθρωπιστικών θεωρήσεων για Ρώσους.
Σε επίπεδο ΕΕ, το ποσοστό των Ρώσων που έλαβαν άσυλο ή διεθνή προστασία μειώθηκε από 23% το 2024 σε περίπου 17% στο εννεάμηνο του 2025. Η δικηγόρος Αναστασία Μπουράκοβα της Kovcheg αποδίδει την αυστηροποίηση στις ανησυχίες της κοινής γνώμης και στην άνοδο δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων.
Αρκετοί ακτιβιστές δήλωσαν ότι υπάλληλοι μεταναστευτικών αρχών τούς είπαν πως δεν διέτρεχαν «κανέναν κίνδυνο» στη Ρωσία. Ο Άρτιομ, πρώην στρατιωτικός που λιποτάκτησε το 2022, είχε προσκομίσει στοιχεία για ποινική έρευνα σε βάρος του, αλλά επιβιβάστηκε σε πτήση απέλασης για Μόσχα μέσω Αιγύπτου.
Κρατήθηκε σε στρατιωτικό κέντρο κράτησης, απέδρασε και σήμερα κρύβεται στο εξωτερικό. Το αμερικανικό υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας δήλωσε ότι όλοι δικαιούνται νόμιμη διαδικασία και ότι όποιος δεν δικαιούται να μείνει θα απελαθεί.
Η αυστηροποίηση έρχεται την ώρα που, σύμφωνα με τη Memorial, η καταστολή στη Ρωσία έχει φτάσει σε «πρωτοφανές επίπεδο», με τον κατάλογο των πολιτικών κρατουμένων να αυξάνεται από 803 σε 1.265 μέσα στο 2025. Ο αντιπολεμικός ακτιβιστής Μιχαήλ και η σύζυγός του Ντάσα, Μάρτυρας του Ιεχωβά, περιμένουν απέλαση από τη Φινλανδία «από μέρα σε μέρα», ύστερα από πέντε απορρίψεις του αιτήματός τους.
Η Διεθνής Αμνηστία κάνει λόγο για «πραγματικό κίνδυνο» κράτησης, δίωξης και βασανιστηρίων σε περίπτωση επιστροφής. Η Φινλανδική Υπηρεσία Μετανάστευσης απαντά ότι οι αποφάσεις βασίζονται στα διεθνή πρότυπα και ότι το ποσοστό ασύλου για Ρώσους είναι αντίστοιχο με τον μέσο όρο της ΕΕ.
Την ίδια ώρα κυκλοφορούν φήμες για νέο κύμα επιστράτευσης, κάτι που το Κρεμλίνο αρνείται. Η επιστράτευση του 2022 οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσους να φύγουν, και για όσους ψάχνουν σήμερα διέξοδο το ερώτημα είναι αν η Δύση θα τους προσφέρει καταφύγιο ή θα τους στείλει πίσω.