Συμφωνία άμεσης κατάπαυσης πυρός μεταξύ των Κούρδων και του ισλαμιστικού καθεστώτος της Δαμασκού υπό τον Αχμέντ αλ Σαράα ανακοινώθηκε τις τελευταίες ώρες, σε μια προσπάθεια να ανακοπεί η ανεξέλεγκτη κλιμάκωση στην ανατολική Συρία. Ωστόσο, η εκεχειρία αυτή χαρακτηρίζεται από πολλούς παρατηρητές ως εύθραυστη και εξαναγκαστική, χωρίς πολιτικές εγγυήσεις, χωρίς σαφές πλαίσιο ασφάλειας και –κυρίως– χωρίς καμία δέσμευση για αποδόμηση των τζιχαντιστικών δικτύων που ανασυντάσσονται στο παρασκήνιο.
Και ενώ η εκεχειρία παρουσιάζεται ως «βήμα αποκλιμάκωσης», σοβαρές καταγγελίες από κουρδικές πηγές ασφαλείας και ανεξάρτητους παρατηρητές της περιοχής σκιάζουν δραματικά την εικόνα. Σύμφωνα με αυτές, περίπου 200 κρατούμενοι του ISIS φέρονται να απελευθερώθηκαν από τη φυλακή αλ-Κάσρα στην ύπαιθρο της Ντέιρ αλ-Ζουρ, σε μια κίνηση που απειλεί να ανατρέψει πλήρως κάθε αφήγημα «σταθεροποίησης».
Οι πληροφορίες αυτές, που αναπαράγονται και από διεθνείς λογαριασμούς ανάλυσης ασφάλειας, ενισχύουν τους φόβους ότι η εκεχειρία λειτουργεί περισσότερο ως τακτικός ελιγμός παρά ως ουσιαστική πολιτική λύση.
Οι ομοϊδεάτες του αλ-Σαράα –γνωστού παλαιότερα ως Τζολάνι– εμφανίζονται να λειτουργούν ως μακρύ χέρι της Άγκυρας, εργαλειοποιώντας τα απομεινάρια του «Χαλιφάτου» εναντίον των Κούρδων. Ο ίδιος ο αλ-Σαράα, πρώην ηγετικό στέλεχος της αλ-Νούσρα και πρόσωπο με μακρά διαδρομή στον παγκόσμιο τζιχαντιστικό ιστό, εμφανίζεται σήμερα ως «κρατικός συνομιλητής», χωρίς ποτέ να έχει αποκηρύξει ιδεολογικά τις δομές και τις πρακτικές του ISIS.
Ντέιρ αλ-Ζουρ: πετρέλαιο, κενό ασφάλειας και ανασύνταξη
Στη Ντέιρ αλ-Ζουρ, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Προηγήθηκε αιματηρή προέλαση των δυνάμεων του Σαράα, η οποία οδήγησε τελικά σε μια εύθραυστη ανακωχή, την ώρα που Κούρδοι μαχητές αποσύρονται από κρίσιμες περιοχές και πετρελαιοπηγές.
Οι ενεργειακοί αυτοί πόροι δεν αποτελούν απλώς στρατιωτικό έπαθλο, αλλά κρίσιμο χρηματοδοτικό μηχανισμό για κάθε ένοπλο δίκτυο που επιχειρεί ανασύνταξη – συμπεριλαμβανομένων τζιχαντιστικών πυρήνων. Το κενό ασφάλειας που δημιουργείται τροφοδοτεί τους φόβους ότι ο ISIS δεν ηττήθηκε οριστικά, αλλά απλώς αναδιπλώθηκε εν αναμονή ευνοϊκότερων συνθηκών.Το ρήγμα με την Ουάσιγκτον και ο ρόλος του Τόμας Μπάρακ
Η κουρδική ηγεσία καταγγέλλει ανοιχτά την Ουάσιγκτον για εγκατάλειψη των συμμάχων που σήκωσαν το κύριο βάρος της συντριβής του ISIS. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τόμας Μπάρακ.
Ο Μπάρακ κατηγορείται από Κούρδους αλλά και Ισραηλινούς αξιωματούχους ότι λειτουργεί περισσότερο ως μεσολαβητής των τουρκικών επιδιώξεων παρά ως εγγυητής των αμερικανικών δεσμεύσεων. Η πίεση προς τους Κούρδους να αποδεχθούν τετελεσμένα και η εμμονή για ομαλοποίηση με το καθεστώς Σαράα θεωρούνται από πολλούς ως η οριστική ταφόπλακα της κουρδοδυτικής συμμαχίας. Στη Μέση Ανατολή, άλλωστε, η «διπλωματική ουδετερότητα» απέναντι σε τζιχαντιστές εκλαμβάνεται όχι ως μεσολάβηση, αλλά ως συνενοχή.
Ράκα και η επιστροφή των φαντασμάτων του Χαλιφάτου
Η Ράκα, άλλοτε «πρωτεύουσα» του Χαλιφάτου, επανέρχεται ως σύμβολο της αποτυχίας της Δύσης να κεφαλαιοποιήσει στρατιωτικά τη νίκη της επί του ISIS. Παρά την εκεχειρία, οι φόβοι για παλινόρθωση των ίδιων δυνάμεων παραμένουν έντονοι.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία δεν λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας. Υπό την ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογαν, η Άγκυρα δείχνει για ακόμη μία φορά ότι αντιλαμβάνεται τον τζιχαντισμό όχι ως απειλή, αλλά ως εργαλείο στρατηγικής διαχείρισης: άλλοτε χρήσιμο, άλλοτε αναλώσιμο, πάντοτε όμως ενταγμένο στη λογική του νεοοθωμανικού αναθεωρητισμού.
Όσοι θεωρούν ότι η εύθραυστη εκεχειρία κλείνει το συριακό μέτωπο, αγνοούν ότι κάθε αναβίωση του ISIS δεν αφορά μόνο τους Κούρδους, αλλά συνιστά άμεση απειλή για την Ευρώπη, την Ανατολική Μεσόγειο και τη διεθνή ασφάλεια.