Περισσότερα από 150 δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού και LNG είχαν αγκυροβολήσει έως χθες εκατέρωθεν του Στενό του Ορμούζ, ενώ δεκάδες ακόμη πλοία παραμένουν ακινητοποιημένα, μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης για κλείσιμο της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου.
Από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινούνται καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου — σχεδόν το 20% της παγκόσμιας παραγωγής — γεγονός που καθιστά την περιοχή κομβικό σημείο για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια. Τα συστήματα ναυτιλιακής παρακολούθησης αποτυπώνουν εικόνα συσσώρευσης στόλων και αισθητά μειωμένης κυκλοφορίας, ένδειξη της σοβαρότητας της κατάστασης.
Η κίνηση του Ιράν έρχεται ως απάντηση στα πρόσφατα πλήγματα των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ, μεταφέροντας την αντιπαράθεση και στο ενεργειακό πεδίο.
Δεν διαφαίνεται άμεση αποκλιμάκωση
Ο διεθνής δικηγόρος και ειδικός σε θέματα Ενέργειας, Ορέστης Ομράν, εκτιμά ότι οι πιθανότητες ταχείας αποκλιμάκωσης παραμένουν περιορισμένες. Όπως σημειώνει, σε τέτοιου είδους συγκρούσεις οι ηγεσίες αποφεύγουν τις προαναγγελίες και διατηρούν το στοιχείο του αιφνιδιασμού.
Στο επίκεντρο παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, καθώς και η στρατηγική στόχευση ΗΠΑ και Ισραήλ να μην καταστεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή για το Τελ Αβίβ. Παράλληλα, η εσωτερική πολιτική δυναμική μιας χώρας άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων καθιστά αβέβαιες τις μεσοπρόθεσμες εξελίξεις, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται άμεση αποσταθεροποίηση του καθεστώτος.
Αγορές: «Γεωπολιτικό premium» και βραχυπρόθεσμο σοκ
Πριν ενταθεί η κρίση, το Brent διαμορφωνόταν στα 72 δολάρια το βαρέλι. Η αγορά, σύμφωνα με τον κ. Ομράν, προεξοφλεί άνοδο της τάξης του 15%, ενσωματώνοντας ένα «γεωπολιτικό premium» λόγω του κινδύνου διαταραχής της τροφοδοσίας.
Ένα ενδεχόμενο – ακόμη και προσωρινό – κλείσιμο του Ορμούζ συνεπάγεται:
- άνοδο ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου
- αβεβαιότητα στις παραδόσεις LNG
- πίεση σε ναύλους και εφοδιαστικές αλυσίδες
- ενίσχυση κερδοσκοπικών πιέσεων στην τελική κατανάλωση
Ωστόσο, το σοκ εκτιμάται ως προσωρινό και όχι δομικό, καθώς δεν αναμένεται μακροχρόνια φυσική έλλειψη ενέργειας.
Τυπικά, το Στενό του Ορμούζ αποτελεί διεθνή θαλάσσια δίοδο. Στην πράξη, όμως, δεν απαιτείται επίσημη νομική απαγόρευση για να παραλύσει η ναυσιπλοΐα — αρκεί η ύπαρξη στρατιωτικής απειλής.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Τεχεράνη διαθέτει τη δυνατότητα να διατηρήσει έναν παρατεταμένο αποκλεισμό. Αυτό δεν θεωρείται δεδομένο, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι περίπου το ήμισυ των κρατικών εσόδων της χώρας προέρχεται από το πετρέλαιο. Ένας μακροχρόνιος αποκλεισμός θα έπληττε και την ίδια την ιρανική οικονομία.
Οι ΗΠΑ και το «κενό» της αγοράς
Η κρίση δημιουργεί και ένα γεωοικονομικό παράδοξο: εάν μπλοκαριστεί το 20% της ημερήσιας τροφοδοσίας από τον Κόλπο, δημιουργείται κενό στην παγκόσμια αγορά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με αυξημένη παραγωγή πετρελαίου και ισχυρή εξαγωγική υποδομή LNG από τον Κόλπο του Μεξικού και το Τέξας, δύνανται να καλύψουν μέρος αυτής της απώλειας.
Έτσι, η κρίση δεν συνιστά μόνο κόστος για τη Δύση, αλλά και ευκαιρία ανακατανομής μεριδίων αγοράς.
Ο ρόλος της Κίνας και οι επιπτώσεις σε Ευρώπη και Ελλάδα
Η Κίνα απορροφά περίπου το 85% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που της προσδίδει καθοριστικό ρόλο. Αν και δεν αναμένεται στρατιωτική εμπλοκή, το Πεκίνο έχει ισχυρό κίνητρο να διασφαλίσει τη μερική λειτουργικότητα της διόδου, καθώς το ιρανικό πετρέλαιο αποτελεί κρίσιμη πηγή εφοδιασμού.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εξάρτηση από τη Μέση Ανατολή δεν είναι πλέον δομική, όπως στην περίπτωση της ουκρανικής κρίσης. Οι επιπτώσεις αναμένονται κυρίως:
- βραχυπρόθεσμη αύξηση τιμών
- πίεση στις μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες
- χρηματιστηριακή και ενεργειακή μεταβλητότητα
Για οικονομίες όπως η Ελλάδα, το βασικό ζήτημα δεν αφορά τη διαθεσιμότητα, αλλά το κόστος, καθώς υπάρχουν εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας, κυρίως μέσω LNG.
Προσωρινό σοκ ή παρατεταμένη ενεργειακή κρίση;
Το ερώτημα δεν είναι αν οι τιμές θα αυξηθούν — αυτό θεωρείται σχεδόν βέβαιο. Η πραγματική αβεβαιότητα αφορά τη διάρκεια της διαταραχής.
Εάν ο αποκλεισμός διαρκέσει λίγες εβδομάδες, οι αγορές εκτιμάται ότι θα απορροφήσουν το σοκ. Αν όμως παραταθεί για μήνες, τότε η παγκόσμια οικονομία ενδέχεται να εισέλθει σε νέο κύκλο πληθωριστικών πιέσεων, με ευρύτερες γεωοικονομικές συνέπειες.