Την τελευταία φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ βομβάρδισαν το Ιράν, δημοσιογράφος ρώτησε τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν πώς θα αντιδρούσε σε περίπτωση δολοφονίας του ανώτατου ηγέτη της χώρας. «Δεν θέλω καν να το συζητήσω», είχε απαντήσει τότε.
Λιγότερο από εννέα μήνες αργότερα, μετά τον θάνατο του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε στοχευμένο πλήγμα, ο Πούτιν αναγκάστηκε να τοποθετηθεί. Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, η εξέλιξη αυτή ενεργοποίησε δύο βαθιά ριζωμένα ένστικτα του Ρώσου προέδρου: τον φόβο για τη δική του πολιτική επιβίωση και την επιδίωξη να διασφαλίσει το μέλλον του μέσω μιας νίκης στην Ουκρανία.
Σε σύντομη ανακοίνωση που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του Κρεμλίνου, ο Πούτιν χαρακτήρισε τη δολοφονία του Χαμενεΐ «φόνο που διαπράχθηκε με κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου». Παρότι η διατύπωση ήταν αιχμηρή, δεν κατονόμασε τις χώρες που ευθύνονται για το πλήγμα. Η αντίδρασή του θεωρήθηκε εντονότερη σε σύγκριση με προηγούμενες τοποθετήσεις του για την τύχη άλλων συμμάχων της Μόσχας.
Νοοτροπία «καταφυγίου»
Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ ανακάλεσε μνήμες από την ανατροπή και τον θάνατο του Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Το βίντεο που έδειχνε τον Λίβυο ηγέτη να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ είχε προκαλέσει τότε έντονη αντίδραση του Πούτιν.
Σύμφωνα με αναλυτές, η πτώση του Καντάφι αποτέλεσε σημείο καμπής για τη ρωσική πολιτική, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Η βίαιη ανατροπή ενός συμμάχου θεωρήθηκε από τον Πούτιν ως απόδειξη ότι η Δύση δεν διστάζει να στηρίξει αλλαγές καθεστώτων. Έκτοτε, η ρητορική του Ρώσου προέδρου εστιάζει στην αποτροπή παρόμοιων σεναρίων εντός της Ρωσίας.
Με την πάροδο των ετών, ο Πούτιν έχει εμφανιστεί ολοένα και πιο απομονωμένος. Η αντιπολίτευση, με πιο γνωστή μορφή τον Αλεξέι Ναβάλνι, τον είχε κατηγορήσει ότι κυβερνά αποκομμένος από την κοινωνία, επικαλούμενη ακόμη και την ύπαρξη εκτεταμένων υπόγειων εγκαταστάσεων σε φερόμενη ιδιωτική του κατοικία.
Ανησυχία για τη «σειρά» των συμμάχων
Η απώλεια δύο συμμάχων της Μόσχας σε σύντομο χρονικό διάστημα προκάλεσε ανησυχία σε φιλοκρεμλινικούς κύκλους. Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ έκανε λόγο για «αποκάλυψη του πραγματικού προσώπου» των ΗΠΑ, ενώ ο ιδεολόγος Αλεξάντερ Ντούγκιν προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιχειρήσει παρόμοια στρατηγική και έναντι της Ρωσίας.
Παρά τη σκληρή ρητορική ορισμένων κύκλων, το Κρεμλίνο υιοθέτησε πιο μετριοπαθή στάση. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε απογοήτευση για την αποτυχία των συνομιλιών ΗΠΑ – Ιράν, αλλά ταυτόχρονα αναγνώρισε τις αμερικανικές προσπάθειες διαμεσολάβησης για την Ουκρανία, υπογραμμίζοντας ότι η Μόσχα «πρώτα και πάνω απ’ όλα εμπιστεύεται τον εαυτό της».
Η στάση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι ο Πούτιν δεν προτίθεται να διακινδυνεύσει τα στρατηγικά του σχέδια στην Ουκρανία για χάρη της Τεχεράνης. Όπως σημειώνουν αναλυτές, η προτεραιότητά του παραμένει η διασφάλιση της πολιτικής του επιβίωσης και η επιδίωξη των ρωσικών στόχων, ακόμη και αν αυτό απαιτεί προσεκτική ισορροπία στις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον.