Οι εικόνες που φτάνουν από το Ιράν τις τελευταίες ημέρες δεν παραπέμπουν σε μια ακόμη περιορισμένη κοινωνική αναταραχή, αλλά σε μια βαθιά δοκιμασία αντοχής για το ίδιο το πολιτικό σύστημα.
Οι κινητοποιήσεις που ξέσπασαν στις 28 Δεκεμβρίου, με αφετηρία την οικονομική κατάρρευση, εξαπλώθηκαν ταχύτατα σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ οι αρχές επιχείρησαν να περιορίσουν τη δημοσιότητα των γεγονότων μέσω εκτεταμένων διακοπών στο διαδίκτυο — μια τακτική που, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, συχνά προηγείται σκληρής καταστολής.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις κάνουν λόγο για περισσότερους από 50 νεκρούς, ενώ μαρτυρίες γιατρών που μίλησαν στο BBC αναφέρουν τραύματα από πυρά στο κεφάλι, ενισχύοντας τους φόβους για αιματηρή κλιμάκωση. Σε αυτό το κλίμα, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ φαίνεται να επιστρέφει στη γνώριμη στρατηγική της συνολικής στοχοποίησης του κινήματος, παρουσιάζοντάς το ως υποκινούμενο και μετατρέποντας την εσωτερική κρίση σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η επίσημη ρητορική περί «τρομοκρατικών ενεργειών», όπως μεταδίδουν διεθνή πρακτορεία, προϊδεάζει για περαιτέρω κλιμάκωση.
Παρά την εμφανή αποδυνάμωσή του, το καθεστώς δείχνει διατεθειμένο να καταφύγει πρωτίστως σε αυξημένη καταστολή: περισσότερες συλλήψεις, ταχείες δίκες, ενίσχυση της παρουσίας των δυνάμεων ασφαλείας και βαθύτερη ψηφιακή απομόνωση. Το ερώτημα δεν είναι αν διαθέτει τα μέσα, αλλά αν μπορεί να αντέξει το πολιτικό και κοινωνικό κόστος. Η διεθνής απομόνωση εντείνεται όσο αυξάνονται τα θύματα, ενώ στο εσωτερικό μια κοινωνία που νιώθει ότι δεν έχει πλέον τίποτα να χάσει δύσκολα υποχωρεί μόνο με τον φόβο.
Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν η εκτόνωση μέσω περιορισμένων κοινωνικοοικονομικών παραχωρήσεων. Ωστόσο, η κρίση δεν περιορίζεται σε πολιτικό επίπεδο, αλλά αφορά τη συνολική λειτουργία του κράτους: ενεργειακές ελλείψεις, νόμισμα σε ελεύθερη πτώση και απουσία μηχανισμών σταθεροποίησης καθιστούν τέτοιες κινήσεις ανεπαρκείς. Επιπλέον, για τον ίδιο τον Χαμενεΐ, κάθε υποχώρηση εκλαμβάνεται ως παραδοχή αδυναμίας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος Πεζεσκιάν εμφανίζεται να ζητά αυτοσυγκράτηση απέναντι στους ειρηνικούς διαδηλωτές, επιχειρώντας να διατηρήσει ένα παράθυρο πολιτικής διαχείρισης.
Δεν αποκλείεται, επίσης, το καθεστώς να επιχειρήσει μεταφορά της έντασης στο εξωτερικό, επιδιώκοντας τη δημιουργία κλίματος πολιορκίας που θα συσπειρώσει τους πιστούς και θα νομιμοποιήσει σκληρότερα μέτρα στο εσωτερικό. Ωστόσο, η Τεχεράνη βρίσκεται σήμερα πιο εκτεθειμένη από ποτέ, με την Ουάσινγκτον να επαναφέρει ρητορική «μέγιστης πίεσης» και προειδοποιήσεις για σκληρή απάντηση σε περίπτωση μαζικής αιματοχυσίας.
Ένα ακόμη σενάριο αφορά ανακατατάξεις εντός του ίδιου του καθεστώτος: αποπομπές, ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Επανάστασης ή ακόμη και ανάδειξη ενός ισχυρού προσώπου από το «σκληρό κράτος», που θα αναλάβει την καθημερινή διακυβέρνηση. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διασώσει προσωρινά το σύστημα, αλλά θα μετέβαλλε σταδιακά τον χαρακτήρα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, εντείνοντας τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό της εξουσίας.
Η πιο ακραία επιλογή θα ήταν η αποδοχή της ήττας και η έξοδος του ανώτατου ηγέτη στο εξωτερικό, μέσω συνεννόησης με ξένες δυνάμεις. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, όλα τα σενάρια για το μέλλον του Ιράν θα έμεναν ανοιχτά, με πιθανότερη μια μεταβατική κυριαρχία των Φρουρών της Επανάστασης.
Το καθεστώς εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς καταναγκασμού, όμως βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κρίση πολλαπλών διαστάσεων: οικονομική κατάρρευση, κοινωνική έκρηξη, απώλεια εμπιστοσύνης και αυξανόμενη διεθνή πίεση. Κάθε διαθέσιμη επιλογή συνεπάγεται βαρύ κόστος — και το πιο δυσοίωνο σενάριο παραμένει εκείνο της βίαιης καταστολής στο σκοτάδι.