Η υπογραφή του «Rescissions Act of 2025» στις 24 Ιουλίου 2025 σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Με την απόσυρση σχεδόν 8 δισ. δολαρίων από την USAID και άλλα προγράμματα διεθνούς βοήθειας, η Ουάσιγκτον δεν προχώρησε απλώς σε μια δημοσιονομική περικοπή, αλλά σε μια ηχηρή πολιτική δήλωση αποχώρησης από τον ρόλο που διαδραμάτιζε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως βασικός αρχιτέκτονας και εγγυητής της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης.
Οι συνέπειες υπήρξαν άμεσες και βαθιές: η USAID συγχωνεύθηκε με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, χιλιάδες συμβάσεις στο εξωτερικό ακυρώθηκαν μονομερώς και μεγάλος αριθμός εξειδικευμένων στελεχών απολύθηκε. Για πρώτη φορά εδώ και επτά δεκαετίες, κατέρρευσε η διακομματική συναίνεση που αντιμετώπιζε την αναπτυξιακή βοήθεια ως βασικό εργαλείο αμερικανικής ισχύος, οικοδόμησης συμμαχιών και προώθησης στρατηγικών συμφερόντων. Το αποτέλεσμα είναι ένα εμφανές κενό ισχύος στον Παγκόσμιο Νότο, το οποίο ήδη αρχίζει να καλύπτεται.
Η πραγματική ζημιά δεν περιορίζεται στα παγωμένα κονδύλια, αλλά αφορά την απώλεια δεκαετιών θεσμικού κεφαλαίου. Η USAID είχε συγκροτήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο γνώσης, τοπικών σχέσεων και επιχειρησιακής εμπειρίας, που δεν μπορεί να ανασυσταθεί γρήγορα – ακόμη κι αν μελλοντικά αποκατασταθεί η χρηματοδότηση. Η αποψίλωση αυτού του δικτύου ισοδυναμεί, στην πράξη, με παραίτηση από την παγκόσμια ηγεσία.
Η επιλογή αυτή εδράζεται στην ιδεολογία του «America First», η οποία αντιμετωπίζει την εξωτερική βοήθεια όχι ως στρατηγική επένδυση, αλλά ως περιττό βάρος. Κυβερνητικά στελέχη και ο νεοσύστατος μηχανισμός «κυβερνητικής αποτελεσματικότητας» χαρακτήρισαν πολλές δαπάνες ως σπατάλη, ενισχύοντας το αφήγημα μιας «ηθικής» και «δημοσιονομικής» αναγκαιότητας για περικοπές. Στο στόχαστρο δεν βρέθηκαν μόνο τα αναπτυξιακά προγράμματα, αλλά και κονδύλια για δημοκρατία, ειρηνευτικές αποστολές και διαχείριση κρίσεων.
Την ίδια στιγμή, Κίνα και Ρωσία κινούνται ταχύτατα για να καλύψουν το κενό. Το Πεκίνο προβάλλει την Πρωτοβουλία «Ζώνη και Δρόμος» ως την προεπιλεγμένη λύση για πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου, προσφέροντας μεγάλης κλίμακας επενδύσεις χωρίς τις πολιτικές και θεσμικές προϋποθέσεις της Δύσης. Παρά τα προβλήματα υπερχρέωσης και διαφάνειας, η κινεζική πρόταση συχνά εκλαμβάνεται ως προτιμότερη από την απουσία οποιασδήποτε εναλλακτικής.
Η Ρωσία, από την άλλη, επενδύει στη στρατηγική της αποσταθεροποίησης και της ασφάλειας, ιδιαίτερα στην Αφρική, μέσω μισθοφορικών σχημάτων και εκτεταμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης. Ο συνδυασμός κινεζικής οικονομικής ισχύος και ρωσικής στρατιωτικής επιρροής συγκροτεί ένα αυταρχικό μοντέλο συνεργασίας που κερδίζει έδαφος εις βάρος των αμερικανικών συμφερόντων.
Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου, ωστόσο, δεν λειτουργούν παθητικά. Η αμερικανική υποχώρηση ενισχύει την τάση για «στρατηγική αυτονομία» και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Η Ινδία επαναξιολογεί τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον, αναζητώντας ταυτόχρονα εξομάλυνση με το Πεκίνο, ενώ η Νότια Αφρική εμβαθύνει τη δέσμευσή της στο BRICS και στη λογική της πολυευθυγράμμισης.
Συνολικά, η διάλυση της USAID δεν αποτελεί απλώς μια αναδίπλωση, αλλά έναν καταλύτη για τη διαμόρφωση μιας μετα-αμερικανικής διεθνούς τάξης. Με την αποδυνάμωση των εργαλείων ήπιας ισχύος και δικτύωσης, οι ΗΠΑ περιορίζουν τη δική τους επιρροή και επιταχύνουν τη μετάβαση σε έναν κόσμο πιο κατακερματισμένο, πιο ανταγωνιστικό και λιγότερο δεσμευμένο στις αρχές που οι ίδιες κάποτε προώθησαν. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης και επιρροής μπορεί να ανακτηθεί ή αν πρόκειται για μια μόνιμη υποβάθμιση της αμερικανικής θέσης στο παγκόσμιο σύστημα.