Η θεωρία ότι μια εξέγερση στο Ιράν μπορεί να «πυροδοτηθεί» απλώς από μια εξωτερική παρέμβαση είναι εξαιρετικά δραματική αλλά και παραπλανητική. Οι λαϊκές επαναστάσεις δεν κατασκευάζονται με το πάτημα ενός κουμπιού. Στην πραγματικότητα, οι μυστικές υπηρεσίες δεν δημιουργούν εξεγέρσεις, αλλά εντοπίζουν υπάρχουσες εστίες έντασης, τις ενισχύουν και, όπου είναι εφικτό, τις καθοδηγούν.
Εάν οι εκτιμήσεις της Μοσάντ κάνουν λόγο για ανατροπή του καθεστώτος, αυτές αφορούν πιθανότατα το μεσοπρόθεσμο μέλλον, καθώς κανένα σύστημα δεν καταρρέει επειδή το αποφάσισε ένας εξωτερικός παίκτης, παρά μόνο όταν εμφανιστούν εσωτερικές ρωγμές που κάποιος τρίτος μπορεί να διευρύνει.
Τα τρία στάδια της ανατροπής
Η ωρίμανση μιας εξέγερσης ακολουθεί μια αόρατη αλλά κρίσιμη διαδικασία:
Η Διάγνωση: Εντοπισμός της απογοήτευσης και του χάσματος ανάμεσα στην επίσημη προπαγάνδα και τη σκληρή πραγματικότητα που βιώνουν φοιτητές, εργάτες και δημόσιοι υπάλληλοι.
Η Διείσδυση: Χτίσιμο δικτύων επιρροής μέσα στις κοινωνικές ομάδες, όχι απαραίτητα με «κατασκόπους», αλλά με ανθρώπους που μπορούν να επηρεάσουν τις εσωτερικές δυναμικές.
Η Συνειδητοποίηση: Το κρίσιμο σημείο όπου ο πολίτης καταλαβαίνει ότι δεν είναι μόνος στην οργή του. Εδώ απαιτείται ένα εναλλακτικό αφήγημα που δεν θα μοιάζει «ξένο», αλλά θα μιλά για εσωτερική «σωτηρία» και «διόρθωση».
Το φράγμα του φόβου και η απουσία εναλλακτικής
Παρά τις πρόσφατες στρατιωτικές επιτυχίες που έπληξαν το αίσθημα ασφάλειας της Τεχεράνης, η εξέγερση δεν έχει ξεσπάσει ακόμα. Ο βασικός λόγος είναι ο φόβος. Το ιρανικό καθεστώς διαθέτει έναν εξελιγμένο μηχανισμό καταστολής που απειλεί όχι μόνο τους διαδηλωτές αλλά και τις οικογένειές τους. Επιπλέον, όσο δεν υπάρχει σαφής απάντηση για την «επόμενη μέρα», η αβεβαιότητα υπερισχύει της αγανάκτησης.
Μια επανάσταση δεν γεννιέται μόνο στους δρόμους, αλλά στη διατομή του δρόμου με την ελίτ. Όσο οι μεσαίες βαθμίδες της γραφειοκρατίας και του στρατού δεν εμφανίζουν ρωγμές, το κοινό παραμένει απομονωμένο.
Μάλιστα, η εξωτερική στρατιωτική πίεση συχνά λειτουργεί αντίστροφα, συσπειρώνοντας τον πληθυσμό γύρω από το καθεστώς απέναντι σε μια κοινή απειλή. Η αλλαγή θα έρθει μόνο όταν η εσωτερική ρωγμή, το εναλλακτικό όραμα και η συλλογική απόφαση συμπέσουν: όταν το ρίσκο της παραμονής στο σπίτι γίνει μεγαλύτερο από το ρίσκο της εξόδου στους δρόμους.