Λίγο πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία διατηρούσε μια σχετικά ισχυρή διεθνή θέση. Είχε εδραιωμένη στρατηγική συνεργασία με την Κίνα, εκτεταμένες οικονομικές σχέσεις με την Ευρώπη, λειτουργικούς —έστω τεταμένους— διαύλους με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ένα ευρύ, άτυπο δίκτυο εταίρων. Χωρίς να κυριαρχεί σε πολλές χώρες, μπορούσε να ασκεί επιρροή πέρα από τη γειτονιά της, λειτουργώντας ως μια ευέλικτη, «πολυμορφική» δύναμη.
Η εισβολή άλλαξε δραματικά αυτή την εικόνα. Η Δύση μετατράπηκε άμεσα σε αντίπαλο, η Μόσχα απώλεσε μεγάλο μέρος της διπλωματικής της επιρροής στην Ευρώπη και στράφηκε ακόμη περισσότερο προς το Πεκίνο. Παράλληλα, ο πόλεμος απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών και πολιτικών της πόρων, περιορίζοντας την ικανότητά της να επηρεάζει εξελίξεις σε άλλες περιοχές. Έτσι, η Ρωσία δεν μπόρεσε να αποτρέψει απώλειες συμμάχων ή ερεισμάτων, ενώ στο ουκρανικό μέτωπο —τέσσερα χρόνια μετά— το Κίεβο εξακολουθεί να ελέγχει περίπου το 80% της επικράτειάς του.
Παρά τις δυσκολίες, το Κρεμλίνο δεν δείχνει διάθεση υποχώρησης. Αν δεν υπάρξει ουσιαστική διπλωματική παρέμβαση από την Ουάσιγκτον, η Μόσχα εκτιμάται ότι θα εντείνει την πολεμική της προσπάθεια, θεωρώντας ότι μια υποχώρηση θα είχε σοβαρό πολιτικό κόστος για τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η ανθρωπιστική κρίση στην Ουκρανία, με επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, ενδέχεται μάλιστα να επιδεινωθεί.
Τα όρια της στρατιωτικής ισχύος
Η ρωσική ηγεσία κατηγορείται ότι υπερεκτίμησε την αποτελεσματικότητα της «σκληρής ισχύος». Ήδη από το 2014, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και την ανάφλεξη στο Ντονμπάς, η στρατιωτική επιλογή οδήγησε την Ουκρανία πιο κοντά στη Δύση — ακριβώς το αντίθετο από τον επιδιωκόμενο στόχο της Μόσχας.
Το 2022, παρά την πολυμέτωπη εισβολή, οι ρωσικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να καταλάβουν βασικές ουκρανικές πόλεις, οδηγούμενες σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς. Η ουκρανική αντίσταση υποχρέωσε τη Ρωσία να προσαρμόσει την εξωτερική και οικονομική της πολιτική: αναζήτηση εμπορικών παρακαμπτηρίων για κυρώσεις, στροφή στις ενεργειακές εξαγωγές προς την Ινδία και δημιουργία «σκιώδους στόλου» δεξαμενόπλοιων για αποφυγή περιορισμών.
Η Κίνα αναδείχθηκε στον βασικό οικονομικό εταίρο, τόσο ως αγοραστής ενέργειας όσο και ως προμηθευτής βιομηχανικών αγαθών. Παράλληλα, η Μόσχα επιδίωξε κοινή επιρροή στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο, συνδυάζοντας κινεζική οικονομική ισχύ με ρωσικά δίκτυα ασφάλειας και πολιτικής επιρροής.
Μετατοπίσεις στη Μέση Ανατολή και απώλεια επιρροής
Μετά το 2022, η Ρωσία ενίσχυσε τις σχέσεις της με το Ιράν και φιλοξένησε εκπροσώπους αντιδυτικών οργανώσεων, επιβαρύνοντας τις σχέσεις της με το Ισραήλ. Ωστόσο, πίσω από αυτές τις κινήσεις κρυβόταν μια βαθύτερη αδυναμία: η περιορισμένη ικανότητα προστασίας συμμάχων.
Η Μόσχα δεν παρενέβη αποφασιστικά σε κρίσιμες εξελίξεις, όπως στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ ή στη Συρία, όπου το καθεστώς Άσαντ τελικά κατέρρευσε. Αντίστοιχα, παρακολούθησε χωρίς ουσιαστική επιρροή τις συγκρούσεις που αποδυνάμωσαν ιρανικούς συμμάχους στην περιοχή.
Η επανεκλογή Τραμπ και τα μεικτά αποτελέσματα
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο αρχικά θεωρήθηκε θετική εξέλιξη για το Κρεμλίνο. Ωστόσο, οι προσδοκίες δεν επιβεβαιώθηκαν. Οι ΗΠΑ συνέχισαν να κινούνται ενεργά διεθνώς — από στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή έως παρεμβάσεις στον μετασοβιετικό χώρο — περιορίζοντας περαιτέρω τα περιθώρια ρωσικής επιρροής.
Παρά το γεγονός ότι η Ρωσία διατηρεί παρουσία στη Μέση Ανατολή και ενισχύει τη δράση της στην Αφρική μέσω παραστρατιωτικών δομών, δεν έχει αποκομίσει ουσιαστικά οφέλη από τις εντάσεις ΗΠΑ-Ευρώπης. Το ΝΑΤΟ παραμένει λειτουργικό, ενώ η ευρωπαϊκή στήριξη προς το Κίεβο αυξάνεται.
Εμμονή με την Ουκρανία και κίνδυνος κλιμάκωσης
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ουκρανία αποκτά υπαρξιακή σημασία για τον Πούτιν. Το μέτωπο παραμένει σταθερό αλλά χωρίς καθοριστική νίκη, ενώ οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν αποδώσει. Η Ευρώπη εμφανίζεται απρόθυμη να αποδεχθεί μια λύση που θα ισοδυναμούσε με ουκρανική ήττα.
Η Μόσχα έχει ήδη αναδιατάξει την οικονομία και τις διεθνείς της σχέσεις γύρω από τον πόλεμο, γεγονός που καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε υποχώρηση. Δεν αποκλείεται μάλιστα περαιτέρω κλιμάκωση — από πλήγματα σε γραμμές ανεφοδιασμού έως κυβερνο- ή διαστημικές επιθέσεις — σε μια προσπάθεια αύξησης της πίεσης προς τη Δύση.
Ένας πόλεμος με ευρύτερες συνέπειες
Καθώς η σύγκρουση εισέρχεται σε πιο επικίνδυνη φάση, ΗΠΑ και Ευρώπη καλούνται να συντονίσουν τη στρατηγική τους, παρά τις μεταξύ τους τριβές. Η ενίσχυση της στήριξης προς την Ουκρανία και η αποφυγή βεβιασμένων διαπραγματεύσεων θεωρούνται κρίσιμες προϋποθέσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η Ρωσία δεν εμφανίζεται ανίκητη ούτε σε ανοδική τροχιά. Αντιθέτως, η διεθνής της θέση δοκιμάζεται, σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού και γεωπολιτικής ρευστότητας που διαμορφώνει νέους —και δυσμενέστερους— όρους ισχύος για τη Μόσχα.